T.C.
DOKUZ EYLÜL ÜNİVERSİTESİ
ATATÜRK İLKELERİ VE İNKILÂP TARİHİ ENSTİTÜSÜ
BALKAN SAVAŞLARI VE SONRASINDA
BULGARİSTAN VE OSMANLI DEVLETİ
ARASINDA NÜFUS GÖÇÜ
Yüksek Lisans Tezi
Hazırlayan
Gülay ÖZGÜR
Danışman
Doç. Dr. Kemal ARI
İzmir, 2008

ÖNSÖZ
Balkan tarihi, ancak Müslümanların göçü ve Müslümanların verdiği zayiat göz önüne alınarak anlaşılabilir. Çünkü Balkanlardaki devletler, ayrılıp gitmiş Müslüman sakinlerinin çilesi üzerine kurulmuştur. Aynı şekilde Türk tarihinde de Müslüman nüfusun uğradığı kayıp önemli bir bölüm oluşturur. Günümüzde Türkiye’nin nüfusunun önemli bir kısmını yine Osmanlı Devleti’nin geri çekilmesiyle birlikte Anadolu’ya göç etmiş insanlar veya onların
nesilleri oluşturmaktadır.
Türkler tarih boyunca göç sorunuyla karşı karşıya kalmışlardır, dolayısıyla Türk kültüründe göç etmekten yana bir gelenek ve tavır vardır. Savaş koşulları nedeniyle güvenli bölgelere göç eden veya ettirilen insanlar her türlü tedbirlere karşı, devleti içinden kolay
çıkılmayacak iktisadi ve sosyal bir takım problemlerle karşı karşıya getirmiştir.
Göç olayı bugün olduğu gibi tarihte de ekonomik ve politik nedenlerle birlikte görülmüştür.
Balkan Savaşları sonucunda, Balkanlar’daki Türk-İslam unsurunun büyük bir kısmı Osmanlı hâkimiyetinden çıkıp, diğer Balkan Devletleri’nin idarelerine geçmiş oldu. Özellikle Bulgaristan ve Yunanistan’a bırakılan topraklarda yaşayan Türkler, yapılan anlaşma hükümlerine rağmen, bulundukları devletlerin hükümetleri veya halkları tarafından inanılmaz baskılara uğradılar. Gördükleri çeşitli zulümler neticesinde, yüzyıllardır yaşadıkları ata topraklarını ve ellerinde bulunan her şeyi bırakarak canlarını kurtarmak pahasına göçe zorlandılar. Bunların çoğu da yollarda uğradıkları saldırılar ve bulaşıcı hastalıklar nedeniyle hayatlarını kaybettiler. Anavatan olarak kabul ettikleri Anadolu’ya ulaşan az sayıdaki göçmen de, Osmanlı Devleti’nin kontrolü dışında yapılan bu göçlerden dolayı devleti daha da zor duruma soktu.
Osmanlı ordusu, II. Balkan Savaşı sırasında Bulgarların elindeki yerleri geri almak için giriştiği savaşta, Bulgarların yaşadığı köylere benzer muameleler yapmışlardır. Bu hareketleri bir nevi Bulgarların daha önceden kendilerine yaptıklarının intikamını almak
içindir.
Karşılıklı göçlerin yoğun bir şekilde yaşanması, savaş sonunda Bulgaristan ve Osmanlı Devleti’ni bir mübadele protokolü imzalayıp, bu göçlerin bir düzen içinde yürütülmesi fikrini
gerçekleştirmeye getirmiştir. Nitekim Mübadele fikri daha önceden 1877- 1878 Osmanlı- Rus Savaşı sırasında ortaya atıldıysa da, tarihte ilk defa Balkan Savaşları sonrasında Bulgaristan ve Osmanlı Devleti arasında uygulanmış ve ileride yapılacak mübadele anlaşmaları için ilk örneği teşkil edecektir.
Bu çalışmanın amacı, Balkan Savaşları sırasında ve sonrasında Bulgaristan ve Osmanlı Devleti arasında yapılan göçleri irdeleyerek Osmanlı Devleti’ne etkilerini incelemektir. Aynı zamanda savaşların ve bunların sonucunda meydana gelen göçlerin
karşılıklı her iki devleti de etkilediğini, birincil elden kaynaklarla ortaya koymaktır.
Bu araştırmanın yapılmasındaki asıl amaç geçmişteki üzücü olayları gündeme getirerek, insanlar arasında intikam ve düşmanlık duygularını uyandırmak değildir. Tarihi gerçekleri göstererek bu konuyla ilgilenenlere düşünme imkânı vermektir. Balkan Savaşları sırasında Bulgaristan Türklerinin uğradıkları haksızlık, baskı ve zulümlerin tam bilânçosunu çıkarmak da değildir amacımız. Zaten bir araştırmanın dar çerçevesinde bunları ortaya koymak da imkânsızdır. İnsanların yakın geçmişte yaptıkları hataların acı sonucunu ve dehşetini göstererek bir daha tekrarlanmasını önlemektir isteğimiz. İnsanlar din, dil ve ırk
ayırımı gözetmeksizin bu tür insanlık dışı olaylara elbirliği ile karşı çıkmalıdır.
-------------------------------------------------------
Tezi hazirlayan Sayin Gülay ÖZGÜR'e tesekkürlerimizle.

Büyük Mübadelenin gölgesinde kalmış az bilinen küçük mübadele. Size ve tezi hazırlayan Gülay Özgür'e ço teşekkür ederim.

çok tesekkurler

teşekkürlerrr...