Matematik ve teorik fizik alanında Türkiye’nin yegane araştırma kurumu Feza Gürsey Enstitüsü’nün (FGE) kapatılması söz konusu.

Boğaziçi Üniversitesi Kandilli Yerleşkesi'nde 1997'den beri çalışmalarını yürüten Enstitü'nün, TÜBİTAK'ın Gebze'de bulunan BİLGEM (Bilişim ve Bilgi Güvenliği İleri Araştırmalar Merkezi) birimine bağlanmak suretiyle fiilen kapatılması gündeme geldi. Bu durum, Enstitü yönetimi dahil şimdiden pekçok bilim insanının dikkatini ve tepkisini çekmiş durumda.

TÜBİTAK Bilim Kurulu'nun aldığı karara tepki gösteren Enstitü yönetimi, Hürriyet gazetesi sitesinde yayınlanan açıklamasında, enstitünün çalışma alanıyla ilgisi bulunmayan, tamamen uygulamaya yönelik bir birime bağlanmasının enstitüyü kapatmaktan başka bir anlama gelmediğini vurguladı.

Yönetim, “FGE'nin 1998 yılında 16 tam zamanlı ve 13 yarı zamanlı, toplam 29 araştırmacıdan oluşan bilimsel kadrosu, 2000'li yılların başından itibaren düzenli olarak azaltılarak, 2011 yılı itibariyle 4 araştırmacıya kadar indirildi” diyerek, bu kararın aslında uzun bir geçmişi olduğunun da altını çizdi.

Yönetimin açıklamasında, FGE’nin azaltılan araştırmacı personeli sayısına rağmen Kandilli'de benzersiz bilimsel çalışmalara imza atarak 1998 yılından beri 350 kadar makale ürettiği ve bu makalelerin 2 bine yakın atıf aldığını da belirtildi. [bağlantı: http://www.gursey.gov.tr/fgesayilar.pdf]

Doğal olarak akıllara gelen soru, “neden?” AKP iktidara geldiğinden beri bilim ve teknoloji alanında yalnızca 'uygulamalı teknolojileri' önemsediklerini saklamıyor. TÜBİTAK’ın kaynakları ciddi miktarda artırılırken, aynı zamanda yönetiminde temel bilim kökenli kimse bırakılmaması, bu yaklaşımın bir sonucu sayılabilir. Gebze’deki TÜBİTAK enstitülerinin yalnızca kısa vadeli uygulama ve maddi kaynak getirecek projeler yürütme ilkeleri de aynı yönde bir başka gösterge.

Kısacası hükümet, bilimsiz teknoloji üretme stratejisini benimsemiş görünüyor. Daha önce Başbakanlık’a bağlı olan TÜBİTAK’ın yeni kurulan Bilim, Teknoloji ve Sanayi Bakanlığı'na bağlanma kararı, keza yüksek öğrenimin yeniden yapılandırılması da bu stratejinin parçası görünüyor. Dolayısıyla ortada münferit bir “yanlış karar” vakası olmadığı anlaşılıyor. Eğer ciddi bir tepki oluşmazsa, ülkede zaten son derece zayıf olan temel bilimsel araştırma altyapısının daha da zayıflaması beklenebilir.

Öte yandan FGE’nin kapatılma kararı çok sayıda biliminsanının tepkisini çekmekte. Konu ile ilgili dile getirilenler http://savefezagursey.wordpress.com/ adresinden de takip edilebilir.

TemelBilimler gericiliğin baş düşmanıdır. TemelBilim bilim özüdür.
Gelmiş geçmiş bütün sağ iktidarlarımız temel bilimlerden nefret etti.
70'lerin başlarında bile temel bilimlere düşman fen fakültesi mezunları verildiğini gözlemleyebiliyordum, ortaokul öğrencisi olarak.
Ülkemiz yüksek mektepleri mezunu seçmenlerinin en az %80'i, bilinçli yada bilinçsiz fark etmez, bilim düşmanıdırlar.
AKape doğrusunu yapıyor : böyle başa, ampul tıraş.

TÜBİTAK uluslararası saygın bir fizik kuruluşu olan IUPAP (International Union of Pure and Applied Physics) üyeliğinden ayrılma kararı aldı. TÜBİTAK Başkanı Prof. Nüket Yetiş, 3 Şubat 2011 tarihinde IUPAP Başkanı Prof. Ushioda’ya yazdığı mektupta, TÜBİTAK’ın IUPAP üyeliğini 2011 itibariyle sonlandırma kararı aldığını bildiriyor.
Prof. Yetiş aynı mektupta ülkenin rekabet gücünü ve zenginliğini arttırmak amacıyla bilim ve teknoloji kültürünün yaratılmasında öncü bir rol üstlenen TÜBİTAK’ın bölgesel veya uluslararası nitelikte pek çok Avrupa araştırma programına aktif olarak katıldığını belirtiyor. Daha sonra da mektubunun sonuç bölümünde, kendi kendisini yalanlayan bir tarzda IUPAP üyeliğinden ayrılmaya karar verdiklerini belirtiyor. Ve hiçbir gerekçe belirtmeden.
Kurumun bu kararı, son zamanlarda temel fizik araştırmalarını baltalama ve mühendisliğin bir alt dalı haline getirme çabalarının bir uzantısı olduğu ileri sürüyor.
European Physical Society (EPS) dışında, uluslararası niteliği olan tek kuruluş olan IUPAP’ın aktif bir üyesi olmanın Türk fiziğine kazandıracağı artılardan bu şekilde vazgeçmek temel bilimler açısından çok büyük kayıp olarak değerlendiriliyor. TÜBİTAK, Feza Gürsey Enstitüsü’nü asli faaliyetlerinden uzaklaştırarak ve özerkliğini baltalayarak, bir TÜBİTAK Kurumu olan ve daha çok internet teknolojileri üzerinde çalışan BİLGEM’e bağlamıştı.
Ulusal ve uluslararası bilim dünyasından pek çok insan bu kararı protoste ederek Enstitü’ye özgürlük dileklerini, http://yasasinfezagursey.wordpress.com/ adresinde dile getiriyorlar.
Bu adreste en son yayımlanan Prof. Metin Durgut’un yazısı şöyle:


Feza Gürsey gibi ustalar aslında neden rahatsızlık verir?


Feza Bey’i 1968’de bir popüler fizik konferansında dinledikten sonra fiziğe geçme kararım kesinleşmişti.
Arayış içinde olan bir kuşağın üyeleriydik. Meraklarımızı ve iddialarımızı uçuran isyan havasında davranışlarımızı aykırılık süslerdi. Haliyle, Feza Bey gibi hayatımıza yön verecek kadar yakın olduklarımıza hayal kırıklığı hissini verdiğimiz anlar oldu. Bir değil bir çok defa onlara kafa tuttuk, ama kısa bir süre sonra gene programımıza ve değer verdiklerimize dönüp işimize devam ettik. İnsanların çok ciddi olduğu, birbirini çok ciddiye aldığı o ortamda anlaşmazlık çabuk geçti ve kısa zamanda şaşırtmamaya, şaşırmamaya başladık.
Sonra, baskı ve hüzne de alıştık. Açıklamasına rağmen anlamsız gelen baskılar ve acılar da bizi birbirimize yaklaştıran bir etken oldu.
İşin doğrusu birbirimizden öğrendik, öğrendikçe hem birbirimizi takdir ettik hem de tasavvurlarımızı yücelttik. Her şeye rağmen "yaşamak güzel" diyebildik. Bizi terk etmeyecek sevdalara işte böyle havalarda kapıldık.
Feza Bey gibilerinden ne isteyebilirler?
Öncelikle onların sahip olduğu entelektüel kapasite çok insanı rahatsız eder. Feza Bey’in bilinen fizik ve matematik derinliği yanında örneğin Freud ile Marks’ı birlikte yorumlama çabasını, diyalektiğin kaba uygulamasının bilime zarar vereceği düşüncesini (yani kompleksitenin ihmali meselesini), sanata ve edebiyata olan düşkünlüğünü, zerafet işlenmiş sofistike yorumlarını ve nihayet o zor koşullarda bizimle birlikte soluk alıp verdiğini anımsatmak lazım. Defalarca doktora için yazılan referans mektupları ve gene pasaport vermediklerinde paylaştıklarımız roman olurdu.
Onların hayatları bu topraklarda hiç bir zaman kolay olmadı! Çünkü, ilerlemenin ve özgürlüğün kültüründen geldiler. Bu topraklarda önemli bir şeyleri yeşertmenin gayreti içinde, çıkartılan engellere ve yöneltilen suçlamalara göğüs gererken bizlere zor ve keyifli bir mirası bıraktılar; adam olmanın mirasını. ODTÜ bozkırda işte böyle yeşerdi.
Eğer sorarsanız, ODTÜ farkı meydan okuyuşun farkıdır, aykırılığın farkıdır.
Cahit Arf’la birlikte katıldığı Fizik Bölümündeki bir öğrenci oturumunda, sıra üniversite özerkliği gibi sıcak bir konuya geldiğinde Feza Beyin özerklik meselesini yorumlarken işin sanıldığı kadar kolay basit olmayacağı bağlamında söylediği "ama bizim ülkemiz de özerk değil" deyişini anlayabildiğimizi ve bunun için onu ayrıca sevdiğimizi söylesem?
Bir zamanlar kafa tutarken kuşkuya neden o hallerimiz ise tebessümle yadedilen hikayeler oldu.


Bilgi üretmeyen toplumlarda yeni bilgi ve onu yaratanlar daima tehdit olarak algılanırlar. Bilginin yanında saf tutan inatçı filozoflardılar. İşin özeti bence budur.
Eğer yeni bilgi yeni bir iktidarın kaynağı ise insana yönelmeleri için yeni ufuklar, görmeleri için yeni pencereler açan böylesi ustaların katlı vaciptir.”
Orhan BURSALI